LOGO
Strona startowa Sztuka Niezwykłe odkrycie w Lubecku
Niezwykłe odkrycie w Lubecku PDF Drukuj
Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 
czwartek, 05 stycznia 2017 11:53

Fragment sklepienia kościoła w Lubecku

Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lubecku jak dotąd słynął z cudownego obrazu Matki Bożej Lubeckiej. Dekretem biskupa gliwickiego Jana Wieczorka z 14 sierpnia 1994 roku stał się Diecezjalnym Sanktuarium Matki Bożej Lubeckiej. Dzięki sensacyjnemu odkryciu dokonanemu w 2009 roku świątynia znana jest również z cennych gotyckich malowideł.

Dokładna data budowy obecnego kościoła nie jest wiadoma. W literaturze czas powstania kościoła określany jest na schyłek XVI lub na początek XVII wieku, a nawet na rok 1679. Pewna jest data 1787, kiedy to rozbudowano świątynię do obecnej barokowej formy.

W świetle ostatnich odkryć czas powstania kościoła należy przesunąć głęboko wstecz.

 

Kościół w Lubecku

 

W grudniu 2009 roku konserwatorzy dzieł sztuki Agnieszka i Tomasz Trzosowie z Tychów przeprowadzili specjalistyczne badania polegające, na weryfikacji czy w kościele znajdują się dawne dekoracje malarskie. Dokonano sprawdzenia wszystkich warstw malarskich we wnętrzu prezbiterium. Odkrywki wykazały istnienie malowideł o cechach gotyckich. W 2010 roku tyscy konserwatorzy wykonali niezwykle pracochłonne i skomplikowane prace polegające na zdjęciu warstw tynków i przemalowań i odsłonięcie pierwotnych malowideł oraz zabezpieczeniu cennej polichromii. W ciągu następnych trzech lat wykonano ich konserwację, zarówno techniczną, jak i estetyczną.

 

Ściana południowa prezbiterium w trakcie badań na obecność polichromii

 

Ściana wschodnia prezbiterium po zdjęciu warstw przemalowań i wtórnych tynków i odsłonięciu gotyckich malowideł


Wierni i turyści odwiedzający kościół mogą zobaczyć na ścianach prezbiterium wspaniałe malowidła gotyckie, przedstawiające liczne sceny chrystologiczne, związane z dzieciństwem i męką Chrystusa. Wpisane są one w prostokątne pola, wydzielone ozdobnymi obramieniami z dekoracją rombową (na ścianie północnej i południowej polichromia występuje w dwóch rzędach, na wschodniej w trzech). Pierwotnie ściany od dołu obiegał ciąg iluzjonistycznych kotar, zachowanych fragmentarycznie.


Ściana północna prezbiterium po pracach konserwatorskich

 

Ściana południowa prezbiterium po pracach konserwatorskich

 

Cykl ewangeliczny rozpoczyna się od zachodniej części nawy północnej i biegnie w kierunku wschodnim. W górnym rzędzie namalowane zostały sceny: Zwiastowanie, Nawiedzenie, Boże Narodzenie (w typie ikonograficznym Adoracji Dzieciątka), Pokłon Trzech Króli, Obrzezanie, Ofiarowanie Jezusa w świątyni, Rzeź niewiniątek, Ucieczka do Egiptu.

Sceny: Adoracja Dzieciątka, Pokłon Trzech Króli

 

 

Sceny: Obrzezanie, Ofiarowanie Pana Jezusa w świątyni


Malowidła na ścianie wschodniej nie zachowały się w tak kompletnym stanie jak w górnych partiach ścian bocznych. W północnej części ściany dominuje wcześniejsze malowidło (a właściwie jego fragment) przedstawiające Ukrzyżowanie, znajdujące się powyżej wnęki sakramentarium.  Na scenie tej i pozostałych powierzchniach ściany wschodniej namalowano dalszy ciąg cyklu chrystologicznego, m. in. Ostatnią wieczerzę, Umycie nóg Apostołom, Modlitwa w Ogrójcu i nietypowe przedstawienie Pojmania z żołnierzami upadającymi na ziemię, rażonymi nieziemską mocą Chrystusa (dwie ostatnie sceny znacznie zniszczone).

 

Ściana wschodnia prezbiterium po pracach konserwatorskich


Wcześniejsze malowidło przedstawiające Ukrzyżowanie oraz scena Ostatnia Wieczerza (górna strefa); sceny: Zdjęcie z krzyża, Opłakiwanie (dolna strefa)

 

 

Sceny: Umycie nóg Apostołom, Modlitwa w Ogrójcu, Pojmania (górna strefa); Paszcza Lewiatana, Zmartwychwstanie, Trzy Marie u grobu

 

Umycie nóg Apostołom

 

Pojmania

 

Dalsza część cyklu pasyjnego, umieszczona została na ścianie południowej: Pocałunek Judasza oraz  pięć scen sądu nad Jezusem – przed Annaszem, Kajfaszem, Piłatem, Herodem i ponownie przed Poncjuszem Piłatem (scena umycia rąk przez rzymskiego prefekta).

 

Ściana południowa prezbiterium ze scenami: Pocałunek Judasza, Jezus przed Annaszem, Jezus przed Kajfaszem (górna strefa);

Noli me tangere, Wieczerza w Emaus, Niedowiarstwo apostoła Tomasza

 

Ściana południowa prezbiterium ze scenami: Jezus przed Piłatem, Jezus przed Herodem, Jezus ponownie przed Piłatem (górna strefa); Wniebowstąpienie, Zesłanie Ducha świętego, Rozejście się Apostołów

 

Sceny: Jezus przed Annaszem, Jezus przed Kajfaszem

Sceny: Jezus przed Piłatem, Jezus przed Herodem

 

Następnie cykl przechodzi na ścianę północną, gdzie w dolnym rzędzie ukazano kolejne, słabo czytelne epizody Męki Chrystusa, m. in. Biczowanie, Cierniem koronowanie, Odarcie z szat, Przybicie do Krzyża, Ukrzyżowanie.

 

Ściana północna prezbiterium ze scenami: Biczowanie, Cierniem koronowanie,

pozostałe sceny niezidentyfikowane


Ściana północna prezbiterium, m.in. ze scenami:

Odarcie z szat, Przybicie do Krzyża, Ukrzyżowanie


Biczowanie, Cierniem Koronowanie

 

W dolnym rzędzie ściany wschodniej przedstawienia są trudne do odczytania; mediewista Marek Walczak w przechylonej głowie Chrystusa z koroną cierniową, z zamkniętymi oczami - odczytał scenę Zdjęcia z krzyża, następnie Opłakiwanie, zaś rozwartą Paszczę Lewiatana zinterpretował jako Zstąpienie do otchłani, dalej występuje Zmartwychwstanie i Trzy Marie u grobu (z ostatniego przedstawienia czytelny jest tylko anioł).

 

Zmartwychwstanie

 

Również źle zachowany jest dalszy ciąg ewangelicznej narracji umieszczony w dolnych partiach ściany południowej, gdzie odczytane zostały sceny: Noli me tangere, Wieczerza w Emaus, Niedowiarstwo apostoła Tomasza, Wniebowstąpienia, Zesłania Ducha Świętego i Rozejścia się Apostołów (fragmenty trzech postaci z kosturami).

 

Wieczerza w Emaus, Niedowiarstwo apostoła Tomasza

 

Wniebowstąpienie, Zesłanie Ducha Świętego

 

Sceny biblijne uzupełniają wizerunki świętych.  Na ścianie wschodniej po bokach wąskiego okna umieszczone zostały monumentalne przedstawienia dwóch niezidentyfikowanych świętych, zaś od południa widoczny jest we fragmencie rycerz  depczący smoka  (Archanioł Michał lub św. Jerzy).  W glifie okiennym znajdującym się w południowej ścianie, wśród pędów wici roślinnej zostały namalowane postacie dwóch świętych wczesnochrześcijańskich męczennic - Barbara (od wschodu) i Katarzyna (od zachodu). Pod oknem przedstawiono widocznych od kolan czterech świętych: być może biskupów:  Stanisława i Wawrzyńca  oraz dwóch niezidentyfikowanych  świętych,  z których jeden jest zakonnikiem.

 

Rycerz depczący smoka

Glift okienny w ścianie południowej z malarskimi pędami wici roślinnej i dwiema Świętymi (Barbara, Katarzyna)

 

Na kolebkowym sklepieniu zachwyca monumentalne przedstawienie Sądu Ostatecznego, z Chrystusem w typie ikonograficznym Maiestas Domini w otoczeniu czterech istot kosmicznych (lwa, byka, anioła i orła), a zarazem symboli Ewangelistów (Mateusza, Marka, Łukasza i Jana). Przedstawienie to ukazuje tronującego Chrystusa w majestacie, jako boskiego, sprawiedliwego sędziego. Chrystusa otaczają aniołowie trzymający arma Christi - symbole męki Pańskiej. W dwóch narożach ukazani są dwaj aniołowie dmący w trąby na sąd. Scenę uzupełniają postacie Deesis - Matki Boskiej i św. Jana Chrzciciela, Orędownicy wstawiający się za grzesznymi i proszący Boga o łaskę dla nich. Eschatologiczny wymiar przedstawienia podkreślają zmarli wychodzą z grobów oraz apostołowie, ukazani poniżej Chrystusa, po sześcioro z każdej strony. Ciekawostką jest „podpis” autorów malowidła. Występuje on pomiędzy Marią a Chrystusem. Trzy srebrne tarcze na czerwonym tle – wskazują, że malowidła wykonał lub wykonali malarz/malarze cechowi, być może pochodzący z Wrocławia.


Sklepienie prezbiterium

 

Aniołowie z arma Christi


Maria wstawienniczka, aniołowie z arma Christi, lew - symbol św. Marka,

godło cechu malarzy

 

Zmarli wychodzą z grobów, Apostołowie oraz symbole Ewangelistów (anioł i byk)

 

Kontynuację sceny sądu odnaleźć można na łuku tęczowym. Tam odnajdujemy cierpiętnika, który prawdopodobnie jest jedyną postacią ognistej czeluści przedstawiającej Piekło. Raj wyobrażają miasto z bramą, symbolizujące Niebiańską Jerozolimę.

 


po lewej: Piekło (cierpiący mnich)  oraz niezidentyfikowana  święta;

po prawej:  Niebo (Niebiańska Jerozolima) oraz niezidentyfikowana święta

 

Malowidła zachwycają barwnością - na tle ciemnozielonego sklepienia występują postacie odziane w jasne szaty: ecru, oranżowe, błękitne. Na ścianach w kwaterowych polach znajdują się jasne postacie, które przedstawione zostały na jaskrawooranżowym tle. Dekoracja malarska powstała w średniowieczu, w II ćw. XV wieku (datowanie dr hab. Marka Walczaka z Zakładu Historii Sztuki Średniowiecznej w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie).

Prace konserwatorskie przy malowidłach prezbiterium prowadzone w latach 2011-2013 zostały sfinansowane przez Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Województwo Śląskie, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Parafię w Lubecku.

Wiadomo, że cenne malowidła znajdują się również w nawie, należy mieć nadzieję, że w przyszłości również one będą odkryte i poddane zabiegom konserwatorskim.

 

 

 

tekst Irena Kontny

fotografie:  Irena Kontny i Tomasz Trzos (fot. 3)

styczeń 2016

 

Literatura:

  • Piotr Górecki, Przebudowy i remonty w sanktuarium Maki Boskiej lubeckiej. Kilka uwag w związku z odkryciem późnośredniowiecznych fresków prezbiterium kościoła, [w:] „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, 2011, nr 44/1, s. 269-279
  • Trzos Tomasz, Sprawozdanie z III etapu prac konserwatorskich w prezbiterium kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Lubecku, [w:] Wiadomości konserwatorskie województwa śląskiego, t. 4 Blaski średniowiecza, red. B. Klajmon, Katowice 2012, s. 309-314
  • Marek Walczak, Malowidła ścienne w prezbiterium kościoła parafialnego w Lubecku. Wstępne rozpoznanie programu ikonograficznego i stylu, [w:] Wiadomości konserwatorskie województwa śląskiego, t. 8 Świątynia, red. I. Kontny, Katowice 2016, s. 353-380

 

 

 

 

Zabytek dnia

WPOnZ - POBIERZ ANKIETY

500 LAT REFORMACJI

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 111 gości 
scdk

Regionalny Instytut Kultury w Katowicach
Dział Centrum Dziedzictwa
40-057 Katowice ul. Teatralna 4
tel./fax +48 32 251 75 63
sekretariat@rik.katowice.pl
logorik spe bip