LOGO
Strona startowa
Wokół Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy PDF Drukuj
Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 
piątek, 07 kwietnia 2017 08:15

 

Wielkanocny cykl zwyczajów i obrzędów oraz Wielki Tydzień otwiera Niedziela Palmowa, zwana również Wierzbną lub Kwietną. Zależnie od regionu, palmy układa się z różnego rodzaju roślin, nadając im wymagany kształt np. gęstego bukietu lub wysokiej przystrojonej tyczki.

Coraz częściej organizowane są konkursy na najpiękniejszą czy najwyższą palmę. Jednym z najbardziej znanych konkursów w Polsce jest ten w Lipnicy Murowanej, liczący ponad 50 lat. Jednak i w województwie śląskim podziwiać można dorodne palmy podczas dorocznego konkursu w Gilowicach (powiat żywiecki).

 

 

 

Procesja w Niedzielę Palmową w Siewierzu

W Siewierzu, Ustroniu Polanie i Tychach Cielmicach odbywa się procesja wokół kościoła z udziałem żywych zwierząt, w kilku miejscach m.in. w Skoczowie i w Piekarach Śląskich - misterium upamiętniające wjazd Jezusa do Jerozolimy. Palmy po poświęceniu przechowuje się w domu lub zawiesza na zewnątrz, np. w pobliżu okna, by chroniły dom i jego mieszkańców. Na terenach wiejskich z gałązek palmowych wykonuje się krzyżyki, które zatyka się do ziemi, by chroniły zasiewy i uprawy.

Także w niektórych miejscowościach w Niedzielę Palmową są wystawiane misteria Męki Pańskiej lub plenerowe Drogi Krzyżowe, w które zaangażowana jest lokalna społeczność.

Misterium Drogi Krzyżowej w Strumieniu

W Wielką Środę w województwie opolskim praktykowany jest zwyczaj zwany paleniem żuru. Dawniej w tym dniu kończono świąteczne porządki, palono różne śmieci, wieczorem zaś rozpalano na polach ogniska, przy których spotykały się dzieci. Ze starych puszek przymocowanych do drutu lub sznurka robiły tzw. kadzidełka z którymi obiegały pola. Tradycja kadzidełek i spotkań przy ognisku zachowała się do dziś.

W Wielki Czwartek w Stanicy, w powiecie gliwickim praktykowany jest podobny zwyczaj zwany fakle.  Fakle, czyli pochodnie wykonane z brzozowych mioteł, odpala się wieczorem od dużego ogniska, przy którym spotykają się mieszkańcy. Przy ogniskach dzieci i młodzież śpiewają pieśni wielkopostne, rozważają fragmenty Pisma Świętego, a w świetle pochodni szukają ukrytych na polu, drewnianych krzyżyków, co symbolizuje poszukiwanie Jezusa w Ogrodzie Oliwnym.

Fakle w Stanicy

Od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Soboty, w kilku miejscowościach ziemi raciborskiej, o wyznaczonych godzinach chodzą grupy chłopców i klekocą ręcznymi kołatkami młotkowymi (zwanymi klekotkami lub klepaczkami), zastępując w ten sposób bicie „zawiązanych” w tym okresie kościelnych dzwonów. Zwyczaj praktykowany jest m.in. w Roszkowie, Borucinie, Pietraszynie.

Również w tym okresie praktykowany jest w Leśniakach (powiat częstochowski) zanikający zwyczaj zwany pękaniem skał. Wieczorami w okolicy słychać głośne wystrzały symbolizujące pękanie skał, którymi przywalony był grób Jezusa i zwiastujące jego zmartwychwstanie.

 

Pękanie skał w Leśniakach

 

Chłopcy z tragaczykami w Borucinie

W Sławkowie znajduje się krzyż, zaś nieopodal źródło zwane świętokrzyskim. W Wielki Piątek przed świtem, w ciszy i skupieniu przybywają w to miejsce mieszkańcy. Modlą się przy krzyżu, piją zaczerpniętą wodę, obmywają nią twarz i ręce a także zabierają ją w naczyniach do domu, aby obmyli się w niej pozostali domownicy, wierząc, że uchroni ich przed chorobami.

Z kolei ulice Skoczowa w Wielki Piątek i Wielką Sobotę przemierza pochód z Judoszem. Wysoką na trzy metry słomianą kukłę prowadzą dwaj halabardnicy. Za nimi podążają mieszkańcy oraz dzieci z drewnianymi kołatkami, pokrzykujące kle, kle, kle !!! W sobotę kukła Judosza zostaje spalona. Jak mówią podania, wraz z nim  ginie zło, które mogłoby szkodzić miastu i jego mieszkańcom.

Pochód z Judoszem w Skoczowie

W Wielką Sobotę święci się żywność, ogień i wodę. Wśród święconych w koszyczku pokarmów nie może zabraknąć chleba, soli, chrzanu, wędliny i oczywiście jajek, które niejednokrotnie zdobi się używając różnych materiałów i technik, np. rytowniczej, malowania woskiem i oklejania np. sitowiem. Niejednokrotnie w małych miejscowościach i wsiach pokarmy święci się przy przydrożnych kapliczkach, czasem również w domu prywatnym lub remizie strażackiej. Przy symbolicznym Grobie Pańskim straże zaciągają m.in. strażacy, harcerze, górnicy.

 

Święcenie pokarmów w Myszkowicach


Strażacy z warty przy Grobie Pańskim w Łagiszy

Ewenementem na skalę województwa śląskiego, jest miejscowość Koziegłówki, w której od ponad stu lat w sanktuarium pw. św. Antoniego w okresie wielkanocnym praktykowany jest zwyczaj straży grobowych tzw. Turków. Turki trzymają warty przy grobie Chrystusa od Wielkiego Piątku, aż do rezurekcji, kiedy to na słowa kapłana: Chrystus zmartwychwstał, padają na ziemię. Następnie idą w procesji wokół kościoła. Po nabożeństwie, prezentują się podczas parady, w trakcie,  której zaczepiają młode dziewczyny, trącając je w stopy długimi pikami. Dowodzi nimi marszałek, który jako jedyny nie nosi maski.

Turki w Koziegłówkach

Niedziela Wielkanocna rozpoczyna się rezurekcją czyli uroczystym nabożeństwem połączonym z procesją. Po niej wierni udają się do domów na świąteczne śniadania wielkanocne, na którym nie brak tradycyjnych polskich potraw i wypieków.

Poniedziałek Wielkanocny również obfituje w ciekawe tradycje. Wielkanocne procesje konne, organizowane nadal m.in. w Gliwicach Ostropie, Pietrowicach Wielkich czy Raciborzu Sudole, przemierzają granice pól, modląc się o urodzaj i wszelką pomyślność.

Po ich zakończeniu organizowane są gonitwy i festyny.

Procesja konna w Ostropie


Przy źródełku w Sławkowie

Śmiergusty w Wilamowicach

Żywy jest zwyczaj polewania wodą. W tym dniu np. w Wilamowicach, Śmiergustnicy – barwne, zamaskowane postacie - spotykają się na rynku i oblewają wodą, a nawet zanurzają w wannach wychodzące z kościoła dziewczyny.

Wszystko to ku ogólnej radości, by tradycji stało się zadość !

Tekst i zdjęcia: Robert Garstka

 

Zabytek dnia

WPOnZ - POBIERZ ANKIETY

500 LAT REFORMACJI

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 279 gości 
scdk

Regionalny Instytut Kultury w Katowicach
Dział Centrum Dziedzictwa
40-057 Katowice ul. Teatralna 4
tel./fax +48 32 251 75 63
sekretariat@rik.katowice.pl
logorik spe bip