LOGO
Strona startowa Sztuka Pałacyk Rosta w Bielsku-Białej
Pałacyk Rosta w Bielsku-Białej PDF Drukuj
Ocena użytkowników: / 28
SłabyŚwietny 
wtorek, 07 czerwca 2016 11:29

Kiedy w końcu lat 40-tych XIX wieku do Białej przybył z Czech Emanuel Rost senior i szybko, bo w 1852 r. założył tu swoją firmę budowlaną, nie mógł przypuszczać, że zostanie protoplastą znanego i zasłużonego dla Bielska i Białej rodu architektów i budowniczych. Jako świetny i wzięty architekt pozostawił po sobie dziesiątki obiektów mieszkalnych, budowli użyteczności publicznej oraz przemysłowych w powszechnym wtedy stylu – historyzmie.

 

O jego wkładzie w rozwój miasta świadczą nie tylko jego wspaniałe dzieła budowlane, ale także przedsiębiorstwa – cegielnia parowa z całkowicie maszynową produkcją oraz tartak z napędem parowym, jak również kamieniołomy i wapienniki, w których znalazło zatrudnienie ok. 600 pracowników. Miał nieskazitelną opinię jako sprawiedliwy, zaangażowany szef i pracodawca oraz szlachetny i prawy człowiek. Niezliczone wieńce i wspaniały orszak żałobny podczas pogrzebu świadczyły o wyrazie uznania dla jego bogatej działalności oraz o tym, że cieszył się wysokim poważaniem.

Jego dwaj synowie, również architekci, wychowani według zasad ojca znaleźli zatrudnienie w jego przedsiębiorstwach. Jeden z nich, Emanuel junior, okazał się jeszcze bardziej uzdolniony od swego ojca. Po uzyskaniu solidnego wykształcenia założył własną firmę, którą umiejętnie zarządzał, dzięki czemu został człowiekiem niezwykle bogatym.

W okresie, kiedy triumfowała secesja pojawiły się wybitne jednostki zasługujące przez wzgląd na talent i wszechstronność na porównanie z artystami renesansu. Także w środowisku artystów lokalnych, co można wykazać na przykładzie twórczości Emanuela Rosta juniora.

Dzieło jego życia to wspaniały gmach Kasy Oszczędności i ratusza w Białej oraz kamienica ”Pod Żabami” – jedna z najbardziej charakterystycznych budowli Bielska-Białej oraz  bardziej znanych kamienic secesyjnych w Polsce.

Własny dom zazwyczaj świadczy o kunszcie zawodowym, guście i upodobaniach jego twórcy. W swojej realizacji wzniesionej przy ul. Komorowickiej 48 Rost nawiązuje do pałaców barokowych, jak również pełną garścią czerpie z wzorców wiedeńskiej secesji. Zgodnie z zasadami nowego nurtu w sztuce uznawał, że zespolenie architektury z rzeźbą i rzemiosłem artystycznym oraz przebywanie w jej otoczeniu działa na nasze samopoczucie, podobnie jak przebywanie na łonie natury. Stosunkowo późno, bo dopiero w wieku 55 lat zaprojektował i wybudował dla siebie i swojej rodziny siedzibę. Miało to miejsce w 1903 roku, kiedy secesja była w swoim największym rozkwicie. Powstała w przemysłowej dzielnicy miasta obok fabryk i tartaków. Już w czasie powstania należała do jednych z najpiękniejszych budowli Białej, a dzisiaj nazywana jest perłą architektury neobarokowej.

Pałacyk Rosta jest wystawną jednopiętrową willą o wyjątkowo bogatych elewacjach, które utrzymane są w jednorodnej stylistyce neobaroku. Na dwuspadowym dachu znajduje się para kopulastych hełmów krytych miedzią, które wyraźnie nawiązują do kopuł wiedeńskiego Hofburga. Na powierzchni elewacji znajduje się wiele sztukatorskich ornamentów, pełnoplastycznych figur, barokowych kartuszy, maszkaronów, wazonów, sterczyn oraz dekoracyjnych nadokienników. Spośród motywów antropomorficznych często stosowane są głowy i postaci kobiece. Dekoracje te są wysokiej klasy artystycznej.

We wnętrzu pałacyku, w odróżnieniu od jego elewacji dominuje modny na początku XX wieku styl secesyjny, z urokliwymi dziełami sztuki użytkowej. Sień i reprezentacyjna klatka schodowa mają jeszcze historyzującą formę wykonaną w neobarokowej stylistyce. Zdobią ją wysokie drzwi ze szkłem trawionym oraz z supraportami, ornamenty, sztukaterie ścienne i sufitowe, wsporniki. Zwraca uwagę balustrada schodów strzeżona przez żeliwnego gryf oraz wielobarwne przeszklenie z witrażami.

Wystrój wnętrz utrzymany w dobrym stanie, jest niezwykle bogaty. Składają się na niego stropy kasetonowe z rzeźbionym detalem, boazerie z intarsjowanymi krajobrazami i wzorami, płycinowa stolarka drzwiowa, dwuskrzydłowa, z rzeźbiarskimi supraportami, liczne kominki w oprawie z drewna, marmuru i ceramiki oraz drewniane masywy stolarskie (meble na stałe przytwierdzone do ścian). Szczególnie dopracowana jest stolarka drzwi, okien, a także boazerii. Na wysokim poziomie są również wszelkie elementy metalowe: balustrady i kraty oraz okucia, klamki, uchwyty. Ważne miejsce zajmuje ceramika – piękne kompozycje z kafli w kilku pomieszczeniach na ścianach i kominkach. Każdy detal architektoniczny jest dopracowany z ogromnym pietyzmem i zachwyca pięknem. W rezultacie powstało wytworne wnętrze, które łączy styl secesyjny z wysoką jakością rzemiosła artystycznego. Pałacyk reprezentuje najwyższe standardy przełomu XIX/XX wieku i jest wyrazem luksusu i przepychu. Każde pomieszczenie utrzymane jest w innym klimacie. Na przykład fascynacja i inspiracja sztuką japońską jest widoczna w tzw. „pokoju japońskim”, w którym zastosowano do dekoracji ścian prawdziwy bambus. Dzięki niemu stworzono we wnętrzu nastrój bezpretensjonalności, a zarazem wyrafinowania. Oprócz lekkości i wdzięcznej prezencji jest on niezwykle wytrzymały, o czym możemy się przekonać również dzisiaj. Wystrój pokoju dopełnia jasny koloryt, ceramiczna fontanna i ciemnozielone kafle pod wielkimi secesyjnymi oknami.

Symbolem luksusu jest zachwycający i jedyny w swoim rodzaju gabinet architekta, cały wykonany z różnych rodzajów i gatunków drewna. Na jego niepowtarzalny nastrój składa się boazeria, ozdobiona intarsją i układającą się w pejzażowe obrazy oraz snycerka w postaci mięsistych liści. Za arkadową wnęką zwracają uwagę witraże w kwiatowe wzory, które doskonale wpisują się swoją estetyką w architekturę pomieszczenia. Kolorowe przeszklenia ożywiają i urozmaicają ciemne, dostojne wnętrze. Imponującym dziełem secesji jest kominek z trybowaną mosiężną pokrywą i ażurową kratą paleniska oraz ceramicznymi zielonymi kaflami. Na pokrywie znajduje się napis w języku niemieckim, będący cytatem z „Boskości” Goethego Człowiek niech będzie szlachetny, pomocny bliźnim, dobry... Nad kominkiem znajduje się dekoracja z elementami stylizowanych maków. Ich umieszczenie w tym miejscu może być celowe, gdyż mak ma wiele symbolicznych znaczeń, szczególnie związanych ze snem i śmiercią, pojmowaną jako sen wieczny. Całość stanowi znakomite i niezrównane dzieło secesji.

Przy pałacyku znajduje się ogród o bogatym drzewostanie – sosny wejmutki, buki, kasztany, platan. Ogrodzenie stanowi kamienny cokół z ażurowymi, metalowymi przęsłami, przedzielonymi żeliwnymi słupkami. Solidna, żeliwna, przeszklona weranda, będąca dawniej oranżerią, usytuowana jest od strony ogrodu. Spełnia również funkcję elementu dekoracyjnego, który zwiększa urok budowli.

Wspaniałe wyposażenie wnętrza kamienicy świadczy o maestrii projektanta, która w połączeniu z jego bogactwem i szerokimi kontaktami w świecie z najlepszymi producentami modnych materiałów wykończeniowych oraz dbałością o szczegóły dała imponujący efekt. Przykładem może tu służyć wykończenie ścian w holach na pierwszym piętrze lincrustą – niezwykle trwałą i modną tapetą mającą zastosowanie w wielu prestiżowych budowlach świata oraz wyposażenie łazienek ceramiką ze słynnej firmy Ditmar-Urbach z Czech. Można przypuszczać, że materiały budowlane czerpał z własnego przedsiębiorstwa. Miał wszakże cegielnię parową, tartak i stolarnię parową. Prowadził również przedsiębiorstwo budowlane i roboty żelbetonowe, które zapewne wybudowało willę.

Solidnie wybudowany pałacyk, wysoka jakość użytych materiałów oraz artystyczne, z duszą i niebanalnym charakterem wnętrza budowli świadczą o jego ponadczasowym pięknie i elegancji.

Po pełnym zawodowych sukcesów życiu Emanuel Rost junior zmarł w 1915 roku. Firmę po nim w trudnych czasach I wojny światowej odziedziczył syn Emanuel Rost „wnuk”, który zamieszkał w rezydencji ojca. Był to czas, kiedy w budownictwie zacierała się wcześniejsza różnorodność stylowa i coraz częściej zaczęto odwoływać się do projektów awangardowej architektury funkcjonalistycznej. Dziełem jego przedsiębiorstwa były gmachy mieszkalne w różnych dzielnicach miasta. W 1947 roku własność Rostów została upaństwowiona, a ich działalność rozpoczęta w 1852 roku zakończona. Tak zasłużone dla miasta przedsiębiorstwo bez wątpienia rozwijałoby się dalej, gdyby nie zmiany ustrojowe. „Czwarty” Emanuel Rost nie mógł już żyć i pracować w naszym mieście.

Firma Rostów w trzech pokoleniach osiągnęła sukces. Zawód architekta i budowniczego stał się ich życiową pasją. Inaczej nie osiągnęliby tak wiele. Atutem tej firmy były przekazywane z pokolenia na pokolenie takie cechy jak - uczciwość, rzetelność, jakość wykonania. Rostów wyróżniała pracowitość, determinacja, poczucie lokalnej tożsamości oraz umiłowanie rodzinnej tradycji. Ich architektoniczna spuścizna cieszy i zachwyca do dnia dzisiejszego.

Pałacyk Rosta przeszedł burzliwe dzieje. Współcześnie miejsce to jest siedzibą Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku-Białej. Do niej to można odnieść określenie biblioteki nowoczesnej, z „duszą” wspaniałej tradycji, bowiem pałacyk Rosta w ocenie specjalistów jest wybitnym zespołem pałacowo-ogrodowy.

Lokalizacja w zabytkowej rezydencji Rostów to wielki atut instytucji, która doceniając imponujący dorobek architektoniczny i wkład rodziny Rostów w rozwój miasta Bielsko-Biała rozpowszechnia wiedzę o obiekcie.

Bożena Glondys-Kadela

Kierownik Wydziału Zbiorów Audiowizualnych

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Bielsku-Białej

maj 2016

 

Fotografie ze zbiorów Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Bielsku-Białej oraz Ireny Kontny

Bibliografia:

  1. Janoszek E., Perły architektury Bielska-Białej: budowle kunsztownie cyzelowane, wyd. Urząd Miejski w Bielsku-Białej. Wydział Kultury i Sztuki; Bielsko-Biała, 2013, s. 16-19.
  2. Polak J., Cmentarz rzymskokatolicki w Białej. Księga Zasłużonych, wyd. Muzeum Okręgowe, Urząd Miejski w Bielsku-Białej. Wydział Kultury i Sztuki;  Bielsko-Biała 1999, s. 179-180.
  3. „Silesia”1889, nr. 40.

 

 

 

Zabytek dnia

WPOnZ - POBIERZ ANKIETY

500 LAT REFORMACJI

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 137 gości 
scdk

Regionalny Instytut Kultury w Katowicach
Dział Centrum Dziedzictwa
40-057 Katowice ul. Teatralna 4
tel./fax +48 32 251 75 63
sekretariat@rik.katowice.pl
logorik spe bip